Nederlandsche spectatorNederlandse politici uit de negentiende eeuw staan nu niet bepaald bekend om hun memorabele historische uitspraken. Het bekendst is wellicht Thorbeckes “Wacht op onze daden”, een uitspraak die hij in november 1849 in de Tweede Kamer deed, toen Kamerleden hem vroegen wat het politiek program van zijn ministerie was. Maar ook Donker, scherp van pen en rap van tong, heeft enkele uitspraken gedaan waar hij later om herinnerd is. De bekendste is een uitspraak die hij deed in 1839, in een zaak voor de Hoge Raad. Donker sloot zijn pleidooi af met de woorden:

De drukpers is de koningin der aarde; wie haren scepter wil verbreken, zal door haar verbroken worden; zij alleen heeft het licht in de duisternis voor allen ontstoken, en zal ook de nevelen, welke het aardrijk nog dekken, verdrijven.

Bij Donkers overlijden in 1864 werd deze uitspraak – de koningin de aarde – na een necrologie in de Nederlandsche Spectator in een tekening gememoreerd, samen met zijn pleidooi voor de afstraffing van lijfstraffen. Nog steeds duikt de uitspraak van Donker met enige regelmaat op. De aanleiding ervoor was een krantenartikel dat de gemoederen flink had bezighouden. De als radicaal-liberaal bekendstaande Arnhemsche Courant had op 14 februari 1839 het volgende bericht: ‘Het schijnt te blijken, dat de brieven op het postkantoor te Leiden soms worden geopend’.

Carl Albert Thieme

Carl Albert Thieme

Omdat hoofdredacteur Carl Albert Thieme niet bekend wilde maken welke redacteur het stuk had geschreven – geen enkele redacteur van de Arnhemsche Courant werd ooit bij naam genoemd – werd hij zelf vervolgd wegens laster en smaad. Na zowel door de rechtbank als het gerechtshof in Arnhem te zijn veroordeeld tot een celstraf en een boete, kwam de zaak in cassatie voor de Hoge Raad. Donker – die zelf ook in de krant schreef – was Thiemes advocaat. In een drie uur durende rede betoogde hij dat er van smaad en laster helemaal geen sprake was. De krant had volgens hem alleen willen meedelen dat brieven mogelijk geopend werden – er werd niets met zekerheid gesteld. Ook stelde het artikel niet dat de brieven onrechtmatig geopend werden en noemde daarnaast geen individu bij naam. In de slotzinnen van zijn pleidooi vroeg Donker de raadsheren wat nog de rol van de drukpers was als dit krantenartikel een overtreding van de wet zou zijn. Donkers optreden was meer dan succesvol: niet alleen was de zaal zo ongeveer te klein voor alle geïnteresseerde aanwezigen, belangrijker, de Hoge Raad vernietigde het vonnis en Thieme bleef een vrij man.